|
Bush said Amen and went to war. De rest van de wereld had maar te gehoorzamen en te zwijgen. Volgers werden beloond (posthuum voor de sukkelaars), tegenstanders afgekraakt, de ene verguisd, de andere gezelfmoord. Eén ding is duidelijk, niet het belang van de natie telde, wel de economische drijfveren van de sponsorende olie- en wapenlobby en de eigen politieke macht van George. No wonder Bush went to war.
Vrouwen zeggen weleens : hoe ouder de man, hoe duurder zijn speelgoed. Of geparafraseerd in politieke context : hoe machtiger de man, hoe duurder zijn beslissingen. In ons bedrijfsleven is het niet anders dan met George Bush. Alleen, en gelukkig maar, beschikken de meeste bedrijfsleiders niet over de macht om oorlogen te ontketenen. Maar verder is het vaak niet anders.
Het is zoals met telefoneren terwijl je autorijd : De route is gekend, je hoeft er niet over na te denken, je kan rustig GSMmen. En dan springt plots het onverwachte gevaar voor je wielen en beide kunnen niet meer tegelijk. Persoonlijk ken ik weinig mensen die liever los op de muur vliegen dan te stoppen met GSMmen. De meeste zinnigen van geest onder ons zullen eerst proberen te overleven. In het tegenovergestelde geval heb je daarna je GSM niet zo vaak meer nodig. Een auto trouwens ook niet. Met politiek is het juist hetzelfde : Zolang het bedrijf recht naar zijn doelstellingen gaat, maakt de manager op automatische piloot de minimaal nodige bijsturingen. Wanneer echter door een interne of externe crisis zijn positie in gevaar komt, is de eerste reflex die van het eigen overleven. Wat er dan volgt heeft in veel gevallen niets meer te maken met de bedrijfsagenda, maar alles met de persoonlijke overlevingsagenda. Dus, in moeilijke tijden, waarin bedrijven de grootste nood hebben aan de maximale vermogens van hun leidinggevenden, houden dezen zich misschien wel voornamelijk bezig met zichzelf en hun eigen overleven. Persoonlijke belangen werden bevrucht met gemeenschappelijke belangen, maar de draagmoeder wil het kind houden. In dit kraambed van tegenstrijdigheid en belangenconflict wordt 'politiek' geboren.
En dat 'politiek' de gemeenschap financieel aderlaat en soms laat bezwijken, bewijzen de Enron, Worldcom, Arthur Andersen en andere rocamboleske boekaniersverhalen uit een zeer recent verleden. Toen de rode lampen in de directiekamers gingen branden, stelden hun top managers eerst het eigen hebben en houden veilig. Kosolosky van Enron hield bovenmaats van gezonde excessen, maar zondigde excessief toen zijn hiertoe benodigde inkomstenbron in gevaar kwam. Bij ontdekking laat dit voor de betrokken CEO's van beursgenoteerde bedrijven een niet aflatende stroom van onwelriekende publiciteit na, dewelke een diep doorvoelde sociale afwijzing en afkeer mede gevoed door frustratie en onmacht teweeg brengt.
Maar is dit niet slechts de top van de ijsberg, de lakverf op de carrosserie, het deksel van de septische put ? Wat trekt de machthebber zich aan van sociale afwijzing ? Wat indien het net is als met George en Saddam, als met macht en dure beslissingen ? Wat indien mensen eigenlijk fundamenteel en congruent gewoon altijd eerst voor zichzelf zorgen, en pas daarna voor de anderen ? Dan zou het zogenaamd zorgen voor de anderen, ook in de bedrijfscontext, enkel gebeuren omdat het het individueel eigenbelang dient, wat een boude, koude en voor velen onder ons sociaal moeilijk te verteren stelling is.
De realiteit levert ons echter een gigantische bewijslast. Ware, historisch gezien, zelfopoffering doorheen alle tijden niet zo zeldzaam geweest, dan waren de erbij horende verhalen nooit opgemerkt als uitzonderlijk. Uit sommigen zelfopofferingslegendes zijn wereldomvattende religies ontstaan, anderen dienen als inspirerende heldenverhalen. Het Russische leger ten tijde van de Oktober Revolutie kende onder de leiding van Trotski slechts 1 motto : De dood ligt overal, achter jou is ze zeker, voor jou niet. Ondanks het door elke Bolsjevist diep doorleefde gemeenschappelijke belang, was dit voor Trotski de enige manier om zijn troepen vooruit te doen vechten. Behoudens uitzonderingen, offeren mensen zich niet graag op voor het gemeenschappelijk belang.
En als je er maar diep genoeg over nadenkt, dan kom je vanzelf tot de conclusie dat het recht op eigenbelang diep in onze maatschappij gebakken zit en de onbewuste en onderhuidse vooronderstelling inhoudt van de juridische, economische, sociale en politieke organisatie van de 'moderne' wereld : Het recht van de ondernemer om ten allen tijde zijn persoonlijk belang veilig te stellen, ook al schaadt dit geheel of gedeeltelijk het gemeenschappelijke belang ofte de organisatie met zijn werknemers. Hoeveel bedrijfseigenaars, groot en klein, hebben niet dezelfde reflex : gaat het slecht, stel dan eerst je eigen patrimonium en portemonnee veilig. Zelfs indien daardoor de eigen firma opgeblazen wordt en het personeel erbij. Onze eigen Belgische Renault affaire is maar één van de talloze voorbeelden. Het personeel dat je probleem opgelost heeft door je groot te maken, moet nu opnieuw je probleem oplossen door zich klein te maken.
Wanneer zelfbehoud en eigen voordeel natuurlijk aan de top van het bedrijf het roer in handen hebben, hoe kan men dan nog verwachten dat van subtop tot basis de gemeenschappelijke agenda spontaan zou nagestreefd worden. Zelfbehoud eist dat doorheen het bedrijf door de managers beslissingen genomen worden met als prioritaire doel het dienen van het persoonlijk belang en het elimineren van potentiële gevaren. Zelfs de meest banale vorm van zelfopoffering, namelijk het nemen van de eigen verantwoordelijkheden, wordt omwille van deze reden gecompromitteerd. Het hele Corporate Governance concept kadert in deze context, maar bestaat louter en alleen omdat de mens als wezen eerst het eigen overleven veilig stelt. Straffen bestaat maar omdat de wil tot overtreden bestaat. Zo zit de mens nu éénmaal in mekaar.
|
